2025 yılının başında Yunanistan'ın en gözde turizm merkezlerinden Santorini, ardı ardına yaşanan binlerce sarsıntıyla adeta alarma geçmişti. Birkaç hafta içinde yoğunlaşan deprem hareketliliği nedeniyle okullar kapatılmış, çok sayıda kişi güvenli bölgelere tahliye edilmiş ve bölgede olası bir volkanik patlamanın ayak sesleri tartışılmaya başlanmıştı. Kimi uzmanlar bu aktivitenin büyük bir depremin habercisi olabileceğini savunurken, kimileri bunun bir “deprem fırtınası” olduğunu vurguluyordu.
Bu belirsiz ortamda, araştırmacılar yapay zekâdan faydalanarak deprem dizisinin ardındaki mekanizmayı şaşırtıcı bir doğrulukla ortaya çıkarmayı başardı. Sekiz haftaya yayılan yaklaşık 25 bin depremin analiz edilmesiyle yapılan çalışma, sarsıntıların yer kabuğunun derinliklerinde yatay biçimde ilerleyen magma hareketinden kaynaklandığını gösterdi. Bulgular, dünyanın saygın bilimsel dergilerinden Science’ta yayımlandı.
YAPAY ZEKÂ DERİNLERDEKİ SİNYALLERİ AYIKLADI
Santorini, tarih boyunca birçok büyük jeolojik olaya sahne olmuş bir ada. MÖ 1620 civarında gerçekleşen ve Akdeniz’in en yıkıcı volkanik olaylarından biri olarak kabul edilen Minoan Patlaması, bölgenin jeolojik hafızasında önemli bir yer tutuyor. Ada son olarak 1956’da 7.7 büyüklüğündeki bir depremle büyük hasar yaşamıştı.
Her ne kadar 2025’teki sarsıntılar bu ölçekte olmasa da 4,5 büyüklüğünün üzerinde 48 deprem kaydedildi. Bölgedeki yetkililer, bu hareketliliğin bir volkanik uyanışı mı yoksa aktif fayların kırılması sonucu mu oluştuğunu belirlemek için kapsamlı bir inceleme başlattı. Fakat klasik yöntemler, yalnızca yüzeydeki titreşimleri yakalayabildiğinden yeraltında neler olup bittiğini anlamak oldukça güçtü.
Bu noktada makine öğrenimi devreye girdi. Yapay zekâ algoritmaları, insanların tespit etmekte zorlanacağı en küçük mikro sarsıntıları bile ayıklayarak devasa bir veri tabanı oluşturdu. Bu sayede araştırmacılar, Santorini’nin yaklaşık 15 kilometre altında ve adanın 50 kilometre kuzeydoğusunda gerçekleşen hareketleri net şekilde haritalandırabildi.
MAGMANIN YATAY İLERLEYİŞİ FIRTINAYI TETİKLEDİ
Elde edilen veriler, deprem fırtınasının deniz tabanının altında bulunan magma haznesinden yatay olarak yayılan magma akışından kaynaklandığını ortaya koydu. Çalışmanın baş yazarı bağımsız sismolog Anthony Lomax, Kaliforniya Üniversitesi’nin basın açıklamasında magmanın kesintisiz bir şekilde ilerlemediğini ifade ederek şunları söyledi:
“Magma dalgalar halinde hareket etti; yeni çatlaklar açtı, bazılarını kapattı ve her atılımında basıncı artırarak yeni depremleri tetikledi.”
Uydu verileri, bu magma hareketinin ne kadar büyük bir hacme sahip olduğunu da gözler önüne serdi. Elde edilen hesaplamalara göre magmanın miktarı yaklaşık 200 bin olimpik yüzme havuzunu dolduracak büyüklükteydi. Ancak magmanın yüzeye ulaşmasını sağlayacak yeterli kaldırma kuvveti ve basınç oluşmadığından herhangi bir patlama yaşanmadı.
Bu çalışma, hem yapay zekânın jeolojik olayları çözümlemedeki potansiyelini hem de derin yeraltı süreçlerinin ne kadar karmaşık olabileceğini bir kez daha gösteriyor.