NASA, Hubble’ı kurtarmak için özel şirketlere başvurdu

Evrenin en etkileyici görüntülerini insanlığa ulaştıran Hubble Uzay Teleskobu için geri sayım başladı. NASA, 36 yılı aşkın süredir Dünya yörüngesinde görev yapan efsanevi teleskobun geleceğini güvence altına almak amacıyla özel uzay şirketlerinden çözüm önerileri toplamaya başladı. Kurumun gündeminde Hubble'ın yörüngesini yükseltmek, uzayda bakımını gerçekleştirmek veya görev ömrü sona erdiğinde kontrollü biçimde Dünya atmosferine girmesini sağlamak gibi seçenekler bulunuyor.

NASA'nın 29 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı Bilgi Talebi (Request for Information - RFI), ticari uzay sektörünün mevcut ve yakın gelecekteki uydu yakalama ve servis yeteneklerini değerlendirmeyi amaçlıyor. Kurum, teleskobun 2033 veya 2034 yıllarında atmosfere yeniden girmesinin beklendiğini belirterek olası müdahalenin 2032 yılına kadar gerçekleştirilmesini öngörüyor. Başvurular için son tarih ise 30 Kasım 2026 saat 15.00 (ABD Doğu Saati) olarak açıklandı.

NASA Hubble'ı Kurtarmak İçin Üç Farklı Seçeneği Değerlendiriyor

NASA'nın şirketlerden istediği bilgiler, tek bir kurtarma senaryosuyla sınırlı değil. Kurum, Hubble'ın geleceği için üç temel seçeneği masaya yatırmış durumda.

İlk seçenek, uzay aracının mevcut yörüngesinden daha yüksek bir konuma taşınması. NASA, olası bir görev kapsamında teleskobun yakalanarak en az 600 kilometre yüksekliğe çıkarılmasını istiyor. Böylece atmosferik sürtünmenin etkisinin azaltılması ve Hubble'ın uzaydaki faaliyet süresinin uzatılması hedefleniyor.

İkinci seçenek ise teleskoba yörüngede bakım yapılması. Bu kapsamda şirketlerden Hubble'ın performansını iyileştirebilecek, yaşlanan sistemlerinin dayanıklılığını artırabilecek veya bilimsel operasyonlarını daha uzun süre sürdürmesine yardımcı olabilecek teknolojiler geliştirmeleri bekleniyor.

Üçüncü ihtimal ise teleskobun görev ömrü sona erdiğinde kontrollü biçimde atmosfere yönlendirilmesi veya uygun bir yörüngede etkisiz hâle getirilmesi. Böyle bir operasyon, Hubble'ın kontrolsüz şekilde atmosfere girmesinden kaynaklanabilecek riskleri azaltmayı amaçlıyor.

NASA'nın açıklamasına göre olası yükseltme veya bakım görevi teleskoba zarar vermemeli ve 2032'ye kadar tamamlanmalı. Görevi üstlenecek şirketlerin fırlatma aracını, servis uzay aracını, operasyonları ve gerekiyorsa mürettebatı sağlaması bekleniyor. NASA ise teleskopla ilgili teknik bilgileri, uzman desteğini ve operasyon koordinasyonunu sunacak.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Yayımlanan duyuru henüz bir ihale veya kurtarma görevi için verilmiş kesin bir sipariş değil. NASA, öncelikle hangi şirketlerin bu tür bir operasyonu gerçekleştirebileceğini, teknolojik gereksinimleri, tahmini maliyetleri ve uygulanabilir takvimi öğrenmek istiyor.

Hubble Neden Dünya'ya Giderek Yaklaşıyor?

Hubble Uzay Teleskobu, 24 Nisan 1990 tarihinde Uzay Mekiği Discovery ile yörüngeye gönderildi. Başlangıçta yaklaşık 600 kilometre yükseklikte faaliyet göstermesi planlanan teleskop, yıllar içerisinde Dünya'nın atmosferik sürtünmesinin etkisiyle irtifa kaybetmeye başladı.

Uzay boşluğu tamamen sürtünmesiz bir ortam değil. Dünya atmosferinin son derece seyrek gazları bile düşük yörüngede hareket eden uydular üzerinde zamanla yavaşlatıcı bir etki oluşturabiliyor. Bu etki, yörüngedeki uzay araçlarının irtifasının giderek düşmesine ve sonunda atmosfere girmelerine neden oluyor.

Hubble'ın kendi yörüngesini yükseltebilecek bir itki sistemi bulunmuyor. Uzay Mekiği döneminde gerçekleştirilen servis görevleri sırasında teleskobun yörüngesi de yükseltilmişti. Columbia uzay mekiğinin 2002 yılındaki görevi bu müdahalelerin son örneklerinden biriydi. 2009 yılında Atlantis ile gerçekleştirilen son servis görevinde ise yörünge yükseltmesi yapılmadı. Uzay Mekiği programının 2011'de sona ermesiyle Hubble'ın yörüngesine müdahale edebilecek insanlı servis uçuşları da tarihe karıştı.

NASA'nın daha önce paylaştığı verilere göre Hubble, 2024 yılında Dünya yüzeyinden yaklaşık 483 kilometre yükseklikte bulunuyordu. Günümüzde de irtifa kaybetmeye devam eden teleskop için yapılan analizler, herhangi bir müdahale gerçekleştirilmemesi durumunda 2033-2034 döneminde atmosfere yeniden girebileceğini gösteriyor. Bu tahminlerin Güneş aktivitesi ve atmosfer koşullarına bağlı olarak değişebileceği de belirtiliyor.

NASA'nın en az 600 kilometrelik yeni yörünge hedefi, Hubble'ın daha uzun süre bilimsel çalışmalar gerçekleştirebilmesi açısından kritik önem taşıyor. Böyle bir müdahalenin sağlayacağı ek görev süresi ise gerçekleştirilecek operasyonun teknik ayrıntılarına ve uzaydaki koşullara bağlı olacak.

James Webb Hubble'ın Yerini Tamamen Alamıyor

Hubble'ı kurtarma girişiminin arkasında yalnızca tarihi bir uzay aracını koruma isteği bulunmuyor. Teleskop, onlarca yıl önce fırlatılmış olmasına rağmen günümüzde de astronomi araştırmalarına önemli katkılar sunmaya devam ediyor.

James Webb Uzay Teleskobu'nun göreve başlamasıyla Hubble'ın önemini yitirdiği düşünülse de iki gözlemevi farklı dalga boylarında çalışarak birbirlerini tamamlıyor. Webb ağırlıklı olarak kızılötesi ışığı incelerken Hubble, morötesi ve görünür ışık gözlemlerinde sahip olduğu yeteneklerle öne çıkıyor. Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu ise geniş gökyüzü alanlarını taramak üzere tasarlanmış durumda. Dolayısıyla bu yeni nesil gözlemevleri Hubble'ın bütün bilimsel işlevlerini doğrudan devralabilecek araçlar değil.

NASA'nın gelecekteki büyük astronomi projelerinden biri olan Habitable Worlds Observatory'nin ise 2040'lı yıllarda hayata geçirilmesi hedefleniyor. Hubble'ın görev ömrünün uzatılması, yeni nesil gözlemevleri devreye girene kadar önemli bir bilimsel boşluğun oluşmasını engelleyebilir.

Önceki Kurtarma Planları Neden Hayata Geçirilemedi?

NASA, Hubble'ın yörüngesini yükseltme fikrini ilk kez gündeme getirmiyor. 2022 yılında SpaceX ve Polaris Programı, Crew Dragon kapsülünden yararlanarak teleskobun daha yüksek bir yörüngeye taşınmasını sağlayabilecek bir görev fikri üzerinde çalışmayı önermişti.

NASA ile SpaceX, aynı yıl herhangi bir finansman taahhüdü içermeyen bir anlaşma kapsamında teknik fizibilite çalışması yürüttü. Amaç, Dragon kapsülünün Hubble'a güvenli şekilde yaklaşmasının, teleskobu yakalamasının ve daha istikrarlı bir yörüngeye taşımasının mümkün olup olmadığını değerlendirmekti. Ancak NASA, 2024 yılında mevcut ticari yetenekleri inceledikten sonra o aşamada bir yörünge yükseltme görevini sürdürmeme kararı aldı.

O tarihten bu yana ticari uzay sektöründe önemli gelişmeler yaşandı. Uydu yakalama, robotik kollarla müdahale, yörünge değiştirme ve uzayda servis hizmetleri sunma konusunda çalışan şirketlerin sayısı arttı. NASA'nın yeni bilgi talebinin arkasında da bu teknolojik ilerlemelerin Hubble için somut bir fırsata dönüşüp dönüşemeyeceğini görme isteği bulunuyor.

Swift Görevi Ticari Uzay Servisinin Hem Potansiyelini Hem Risklerini Gösterdi

NASA'nın Hubble için yeniden özel sektöre yönelmesinde, 2026 yılında gerçekleştirilen başka bir uydu kurtarma girişiminin de etkisi var. Katalyst Space Technologies, NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi'nin yörüngesini yükseltmek amacıyla 30 milyon dolarlık bir görev üstlendi.

Şirketin geliştirdiği LINK adlı robotik servis aracı, Temmuz 2026'da uzaya gönderildi. Ancak görev sırasında yönelim kontrol sisteminde yaşanan arızalar, uzay aracının güvenli şekilde Swift'e yaklaşmasını ve onu yakalamasını engelledi. LINK, Swift'e yaklaşık 12-15 kilometre kadar yaklaşmayı başarsa da planlanan yakalama ve yörünge yükseltme işlemi gerçekleştirilemedi. Görev, 25 Eylül 2026'da uzay aracının atmosfere girmesiyle sona erdi.

Swift operasyonu, ticari bir şirketin kısa sürede karmaşık bir robotik uzay aracı geliştirip yörüngeye gönderebildiğini gösterdi. Bununla birlikte uydu yakalama ve servis operasyonlarının ne kadar hassas mühendislik gerektirdiğini de ortaya koydu. Hubble gibi çok daha büyük, değerli ve bilimsel açıdan önemli bir teleskoba müdahale etmek ise çok daha yüksek güvenlik ve hassasiyet gerektirecek.

Hubble'ın Geleceği İçin Kritik Karar Dönemi

NASA'nın yeni girişimi, Hubble Uzay Teleskobu'nun geleceği açısından belki de en önemli dönemeçlerden biri olabilir. Kurum bir yandan teleskobun bilimsel çalışmalarını mümkün olduğunca uzun süre devam ettirmek isterken diğer yandan görev ömrünün sonunda güvenli bir şekilde yörüngeden çıkarılmasını da planlamak zorunda.

Önümüzdeki haftalarda özel uzay şirketlerinden gelecek yanıtlar, Hubble'ın kurtarılması için hangi teknolojilerin kullanılabileceğini ve böyle bir görevin ne kadara mal olabileceğini ortaya koyacak. NASA'nın henüz bir kurtarma operasyonuna karar vermemiş olması, sürecin başlangıç aşamasında olduğunu gösteriyor.

Buna rağmen Hubble'ın kaderi için yeni bir umut doğmuş durumda. İnsanlığın evrene bakışını değiştiren bu teleskop, önümüzdeki yıllarda özel sektörün geliştireceği teknolojiler sayesinde görevine devam edebilir. Aksi durumda 2030'lu yılların ortalarına doğru Dünya atmosferine girişi, astronomi tarihinin en uzun soluklu gözlemevlerinden biri için son perde olacak.